Giai đoạn thay răng kéo dài nhiều năm và phần lớn diễn ra suôn sẻ. Nhưng có vài tình huống nếu bỏ qua thì hệ quả theo bé tới tận lúc trưởng thành.
- Tốc độ thay răng khác nhau khá nhiều giữa các bé, nên thay sớm hay muộn hơn bạn cùng lứa thường không phải vấn đề.
- Chiếc răng hàm lớn mọc vào khoảng sáu tuổi là răng vĩnh viễn, không phải răng sữa, dù không có răng nào rụng đi trước đó. Hiểu nhầm chỗ này khiến nhiều bé bị bỏ qua khi răng bị sâu.
- Không nên dùng chỉ buộc kéo hay giật những răng sữa còn dính chắc, vì dễ làm gãy chân răng còn sót trong xương.
- Nhổ răng sữa tại cơ sở y tế thuộc nhóm dịch vụ bảo hiểm y tế chi trả khi có chỉ định của bác sĩ.
Chiếc răng sữa đầu tiên lung lay là một cột mốc vui trong nhà. Từ đó tới khi bé thay xong toàn bộ là một quãng khá dài, và trong quãng đó có mấy điều đáng để phụ huynh để mắt.
Quá trình thay răng diễn ra thế nào?
Răng vĩnh viễn nằm sẵn trong xương hàm, bên dưới chân răng sữa. Khi tới lúc, mầm răng vĩnh viễn di chuyển lên và làm chân răng sữa tiêu dần đi. Chân tiêu hết thì răng sữa lung lay rồi rụng, nhường chỗ cho răng vĩnh viễn mọc lên.
Trình tự thay răng thường theo thứ tự mọc: răng cửa giữa trước, rồi tới răng cửa bên, sau đó là các răng phía trong. Toàn bộ quá trình kéo dài nhiều năm, và tốc độ khác nhau khá nhiều giữa các bé. Có bé thay sớm hơn bạn cùng lớp cả năm mà vẫn hoàn toàn bình thường.
Vì vậy anh chị đừng lo lắng chỉ vì con thay răng chậm hơn con nhà hàng xóm. Điều đáng quan tâm hơn là các dấu hiệu bất thường nêu dưới đây.
Một chiếc răng vĩnh viễn quan trọng mà nhiều người tưởng là răng sữa
Đây là điều đáng nói nhất trong bài này. Chiếc răng hàm lớn đầu tiên của bé mọc lên vào khoảng sáu tuổi, mọc ở phía sau các răng sữa cuối cùng mà không thay thế chiếc răng sữa nào cả.
Vì nó xuất hiện âm thầm, không có răng nào rụng đi trước đó, nên rất nhiều phụ huynh tưởng đây là răng sữa và nghĩ sau này sẽ thay. Thực tế đây là răng vĩnh viễn, mọc lên là ở với bé suốt đời.
Hệ quả của việc hiểu nhầm: bé bị sâu chiếc răng này nhưng gia đình không đưa đi khám vì "răng sữa, sau này thay". Đến khi biết thì tổn thương đã sâu. Chiếc răng này lại nằm ở vị trí chịu lực nhai lớn và có vai trò định hướng cho khớp cắn về sau.
Đây cũng chính là chiếc răng mà kỹ thuật trám bít hố rãnh hay được cân nhắc, ngay sau khi nó mọc lên đủ.
Có nên tự nhổ răng lung lay cho con?
Với chiếc răng sữa đã lung lay nhiều, chỉ còn dính hờ và bé không đau, thì việc răng tự rụng khi bé ăn hay bé tự lay là chuyện bình thường.
Nhưng anh chị không nên dùng chỉ buộc kéo hay dùng tay giật những răng còn dính chắc. Lý do: chân răng sữa có thể chưa tiêu hết, giật mạnh dễ làm gãy chân răng còn sót lại trong xương, gây đau, chảy máu và nhiễm khuẩn. Ngoài ra dụng cụ không vô trùng cũng là một nguy cơ.
Nên đưa bé đi khám thay vì tự xử lý nếu:
- Răng sữa lung lay nhưng lâu không rụng và làm bé đau khi ăn.
- Răng vĩnh viễn đã nhú lên mà răng sữa vẫn chưa lung lay.
- Nướu quanh răng sữa sưng đỏ hoặc có mủ.
- Bé có bệnh lý về máu hoặc đang điều trị bệnh nền. Nhóm này cần bác sĩ xử lý.
Nhổ răng sữa và nhổ chân răng sữa tại cơ sở y tế thuộc nhóm dịch vụ bảo hiểm y tế chi trả khi có chỉ định của bác sĩ.
Răng vĩnh viễn mọc lệch ra phía sau răng sữa
Tình huống này hay gặp ở nhóm răng cửa hàm dưới: răng vĩnh viễn mọc lên ở phía sau trong khi răng sữa vẫn còn nguyên chỗ, tạo thành hai hàng răng.
Cảnh này làm nhiều phụ huynh hoảng, nhưng không phải lúc nào cũng cần can thiệp ngay. Trong một số trường hợp, răng sữa vẫn tự rụng sau đó và răng vĩnh viễn dần dịch về đúng vị trí nhờ lực của lưỡi và môi. Trong một số trường hợp khác thì cần nhổ răng sữa để nhường chỗ.
Vì hai hướng này khác nhau nên anh chị nên đưa bé đi khám để bác sĩ đánh giá, thay vì tự quyết định chờ hay tự nhổ.
Những dấu hiệu nên đưa bé đi khám
- Răng vĩnh viễn mọc lên trong khi răng sữa chưa rụng.
- Răng sữa rụng quá sớm do sâu hoặc chấn thương. Khoảng trống có thể bị các răng bên cạnh xê dịch vào, làm thiếu chỗ cho răng vĩnh viễn sau này.
- Bé mất răng sữa đã lâu mà răng vĩnh viễn chưa thấy mọc.
- Răng vĩnh viễn mới mọc đã thấy chen chúc hoặc lệch nhiều.
- Bé đau, nướu sưng, hoặc có răng đổi màu sẫm sau va đập.
- Bé có thói quen mút tay, đẩy lưỡi hay thở miệng kéo dài.
Chăm sóc trong giai đoạn thay răng
- Duy trì chải răng hai lần mỗi ngày với kem đánh răng có fluor, lượng kem phù hợp theo tuổi.
- Giúp bé chải kỹ vùng răng hàm phía trong, nơi bé hay bỏ sót và cũng là nơi có chiếc răng vĩnh viễn mọc lúc sáu tuổi.
- Tập cho bé làm sạch kẽ răng khi các răng đã mọc sát nhau.
- Giảm số lần ăn vặt và uống nước ngọt trong ngày.
- Khám răng định kỳ để bác sĩ theo dõi tiến trình thay răng và phát hiện sớm bất thường.
Anh chị muốn đưa bé đi kiểm tra, có thể đến Nha Khoa Kỳ Hòa tại 266A - 268, Đường 3 Tháng 2, Phường Hòa Hưng, TP.HCM. Phòng khám làm việc cả ngày Thứ Bảy nên tiện cho các cháu đang đi học.
Câu hỏi thường gặp
Con tôi thay răng chậm hơn các bạn có sao không?
Tốc độ thay răng khác nhau khá nhiều giữa các bé và phần lớn vẫn nằm trong giới hạn bình thường. Điều đáng quan tâm hơn là các dấu hiệu bất thường như răng vĩnh viễn mọc mà răng sữa chưa rụng, hoặc bé mất răng sữa đã lâu mà chưa thấy răng vĩnh viễn. Nếu anh chị lo lắng thì cho bé đi khám để bác sĩ đánh giá là chắc chắn nhất.
Răng hàm mọc lúc sáu tuổi có phải răng sữa không?
Không. Chiếc răng hàm lớn đầu tiên mọc vào khoảng sáu tuổi là răng vĩnh viễn, mọc ở phía sau các răng sữa mà không thay thế răng nào. Vì vậy nó không rụng và không được thay sau này. Đây là chỗ hay bị hiểu nhầm, dẫn tới việc bỏ qua khi răng bị sâu.
Có nên dùng chỉ buộc kéo răng lung lay cho con không?
Không nên với những răng còn dính chắc, vì chân răng sữa có thể chưa tiêu hết, giật mạnh dễ làm gãy chân răng còn sót trong xương gây đau và nhiễm khuẩn. Răng đã lung lay nhiều và bé không đau thì thường tự rụng. Nếu răng lâu không rụng hoặc làm bé đau, anh chị nên đưa bé đi khám.